MARAT'IN ÖLÜMÜ
- Seda DOGAN DEMIREL
- 29 Kas 2025
- 4 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 1 Oca
Tarih: 1793
Sanatçı: Jacques-Louis David
Sanat Akımı/Dönem: Neoklasik
Sergilendiği Yer: Belçika Kraliyet Güzel Sanatlar Müzeleri, Brüksel
#Marat'ınÖlümü #TheDeathofMarat
Devrimin En Dramatik Anı: Bir Suikastin Resme Dönüşmesi
Marat'ın Ölümü, Fransız sanatçı Jacques-Louis David'in 1793 tarihli eseridir. Fransız Devrimi'nin radikal aktivistlerinden gazeteci Jean-Paul Marat'ın, karşıt grubun destekleyicisi Charlotte Corday tarafından suikastini betimleyen yağlıboya tablosudur. İlk bakışta banyosunda bıçaklanarak öldürülmüş bedenin basit bir tasviri görülür. Ancak daha yakından baktığımızda merak uyandıran ipuçları farkedilir.
David’in eserinde Marat, Corday tarafından göğsüne mutfak bıçağı saplanmış basit bir Jakoben gazeteciden çok daha fazlası olarak betimlenir.
Marat: Doktor, Gazeteci ve Devrimin Ateşli Sesi
Marat bir doktordu ve aynı zamanda gazeteciydi. Eylül 1789'dan beri L'Ami du Peuple (“Halkın Dostu”) gazetesini yayınlıyordu. Gazetenin sert ve acımasız bir politikası vardı. Fransa Cumhuriyeti'ni ve halkın davasını tutkuyla savunuyordu. Gizli komplocuları ifşa ediyor, halkı tehlikeden ve yozlaşmadan uzaklaştırarak ideal bir demokrasiye doğru ilerlemeyi amaçlıyordu.
O dönemde David, yalnızca önde gelen Fransız sanatçı değil, aynı zamanda Marat'ın yakın bir arkadaşı, devrim konseyinin ve Jakobenler Kulübü'nün bir üyesiydi. Konvansiyon üyeleri olarak, her ikisi de Kral XVI. Louis için idam cezası lehinde oy kullanmıştı.
Marat, 1792'de, monarşinin devrilmesinden (10 Ağustos 1792) sonra Fransa'yı yöneten meclis olan Ulusal Konvansiyon'a katıldı. Montanyarlar'ın ve Ulusal Konvansiyon'un önde gelen üyelerinden biriydi. Konvansiyon'da sözü geçen iki karşıt devrimci grup vardı: Montanyarlar ve daha ılımlı olan Jirondinler. Montanyarlar, Paris'teki Jakoben Kulübü ile daha yakındı ve yoksul sınıflara daha fazla siyasi güç verilmesini destekliyordu. Jirondinler ise, Fransa'nın eğitimli taşra orta sınıfından oluşuyordu ve burjuva bir cumhuriyetten yanaydı.
Corday’ın Sessiz Adımları: Suikasta Giden Yol
Jirondinler, 1792'de Fransa'yı anti-devrimci Avrupa koalisyonuna (Avusturya, Prusya ve Büyük Britanya) karşı bir savaşa teşvik etmişlerdi. 1793'te ise Fransa bir dizi yenilgiye uğradığında bu durumdan sorumlu tutuldular. Aynı yılın 31 Mayıs-2 Haziran halk ayaklanmasıyla devrildiler. Liderlerinin çoğu Caen'e kaçtı. Soylu ama az varlıklı genç bir kadın olan Charlotte Corday da burada sık sık siyasi toplantılara katılıyordu. Corday, ya Devrim’in hainlerinin isimlerini açıklayacağı ya da Jirondin tanıdıklarının hayatları için yalvaracağı sözüyle, 13 Temmuz 1793'te Marat'ın evine kabul edildi.
Marat, zamanının çoğunu küvetinde geçirmesine neden olan bir cilt rahatsızlığına sahipti. Bu deri hastalığının belirtilerini hafifletmek için evde günün çoğunu su dolu küvetin içinde geçirirdi. Corday onu küvette çalışırken buldu. Daha sonra yanında getirdiği bıçağını çıkararak onu göğsünden ölümcül şekilde bıçakladı. Olay yerinde tutuklandı ve günler içinde Devrimci Mahkeme tarafından yargılanıp mahkûm edildi. 17 Temmuz 1793'te giyotinle idam edildi.
Marat'ın suikasti, onu bir gecede halk davasının bir sembolü haline getirdi. Hükümet, David'i bu ölümü resmetmekle görevlendirdi. O zamanlar David, Fransa'nın önde gelen ressamı olarak ün yapmıştı. Marat'ın Ölümü, hükümetin Devrimci kahramanlar serisi oluşturmak için David'den talep ettiği bir dizi sanat eserinden biriydi.
Tablonun Yapısı: Sessiz Bir Dramanın Sahnesi
Tablonun kompozisyonu ölçülüdür ve anlatım oldukça açıktır. Marat, oldukça sade bir mekânda tek figür olarak görülür. Küvette izleyiciye doğru yönelmiş, sağ kolu yan tarafa sarkmış, elinde bir divit kalem tutmaktadır. Eserde suikastçısı bulunmaz, ancak Marat'ın sol eli hala suikastçisinin mektubu tutmaktadır.
Sahnenin dramatik etkisini artıran kanlı bıçak yerde durmaktadır ve köprücük kemiğinin hemen altında bulunan yara hala kanamaktadır.
Marat'ın yüzünde şaşkınlık ya da dehşet ifadesi yoktur, sadece uyuyormuş gibi görünür. Bu durum, onun ölüm anındaki sükunetini vurgular. Marat, gerçekte olduğundan daha kusursuz bir görünümle resmedilmiştir. Genç bir yüzü vardır. Neredeyse kusursuz görünen bir cildi ve kaslı kolları vardır. Marat'ın Ölümü sık sık Michelangelo'nun Pieta'sı ile karşılaştırılmıştır; çünkü her iki eserde de aşağı sarkan uzun kol önemli bir benzerlik örneğidir.
Duruşu, Caravaggio'nun İsa'nın Mezara Konulması (yaklaşık 1602–04) eserindeki İsa'yı da anımsatır. O tabloda, İsa'nın bedeni kendini bırakmış bir şekilde uzanır, sağ kolu yanında sarkar. Marat'ın yarası bile, İsa'nın kutsal yara izlerini çağrıştırır. David Marat'ı İsa ile bağdaştırarak yüceltir. İnsanlığın kurtuluşu için ölen İsa gibi, Marat da Devrim davası için ölmüş olarak gösterilir.
Suç Mahalline Atılan İmza: David’in Mesajı
Tablonun alt kısmında sanki taşa oyulmuş gibi ahşap kutuya kazınmış görünen, eseri suikasta kurban giden arkadaşına resmen adayan sanatçının kendi imzası bulunur; "Marat'a, David".
Bu imza, bazı sanat tarihçileri tarafından sanatçının kendini sahnenin içine dahil etmesi şeklinde yorumlanır.
Kendi adının altına David, Cumhuriyet'in kurulduğu 1792'de başlayan Devrimci Takvimin ikinci yılını belirten "L'an deux" yu kazıdığı görülür. Bu net ve okunaklı tarih, eserin yaratılış yılı olan ve kısmen silinmiş rakamlar arasında yer alır: "1793". Kutunun iki alt köşesindeki ‘17’ ve ‘93’ rakamlarının sonradan silindiği gözlemlenmiştir.
Devrimin Tersine Dönüşü: Tablonun Avrupa’daki Yolculuğu
1794'te Devrim yön değiştirir, radikalizme karşı bir tepki oluşur ve kamuoyunun Marat'a karşı tutumu da değişir. Bu dönemde tablonun yok edilmesinden korkulduğu için eser gizlenir. Devrim boyunca David'in desteklediği, 1793 ve 1794 yılları arasında Fransa'nın fiili diktatörü olan Maximilien Robespierre giyotinle idam edilir. David de yargılanır ve ancak faaliyetlerinden vazgeçerek ölümden kurtulur. 1795'te serbest bırakılmadan önce iki kez hapsedilir.
Daha sonra, Napoléon'un resmi ressamı olur. Ancak, imparatorun 1815'te Waterloo Savaşı'ndaki nihai yenilgisiyle David de Brüksel'e sürgün edilir. Marat'ın Ölümü eserini de yanına götürür. Yaklaşık 10 yıl sonra Brüksel'de ölür. 19. yüzyılın sonlarında, torunları Marat'ın Ölümü'nü Brüksel şehrine misafirperverliğinin anısı olarak miras bırakır.
Tablo, sonraki yüzyıllarda da güçlü bir duygusal yankı uyandırır. Baudelaire, bu sahnenin yarattığı soğuk ve kasvetli atmosferi şu sözlerle ifade eder:"Bu odanın soğuk havasında, bu soğuk duvarlarda, bu soğuk ve kederli küvetin etrafında bir ruh süzülüyor." Fransız şair Baudelaire
Kaynakça:
Alicja Zelazko, The Death of Marat, Britannica.com
Wikipedia, The Death of Marat
Perrin Stein, Daniella Berman, Philippe Bordes, Mehdi Korchane, Louis-Antoine Prat, Juliette Trey, Jacques Louis David: Radical Draftsman
Rethinking Jacques‑Louis David’s Marat assassiné through material evidences Catherine Defeyt, Dominique Marechal, Francisca Vandepitte and David Strivay
Dr. Beth Harris and Dr. Steven Zucker Jacques-Louis David, The Death of Marat
Google Arts and Culture
Kelly Grovier, The Death of Marat: Unlocking the complex clues hidden inside art history's 1793 true crime masterpiece, BBC.com
Yorumlar