SANTA MARIA DEL FIORE'NIN KUBBESI
- Seda DOGAN DEMIREL
- 5 saat önce
- 4 dakikada okunur
Tarih: 1420-1436
Sanatçı: Filippo Brunelleschi
Sanat Akımı/Dönem: İtalyan Rönesansı
Sergilendiği Yer: Floransa, İtalya
Floransa Katedrali Kubbesi Hakkında Her Şey: Mimari, Tarih ve Sembolizm
Floransa halkı, şehir katedrali olan Santa Maria del Fiore'nin kubbesinin yıl dönümünü her yıl kutluyor. Neden bir kubbenin yıl dönümü kutlanır?
Floransa'nın kırsal tepelerinden bile görülebilen kızıl kubbeli Floransa katedralinin inşası 13. yüzyılın sonlarında başlar ve tamamlanması neredeyse iki asır sürer. Katedral bir yandan Floransa'nın,Toskana şehirleri üzerindeki siyasi hakimiyetini simgelerken, diğer yandan zenginliğini kanıtlar.
Kilisenin farklı bölümleri, Floransa toplumunun parçalarını simgelediği düşünülür.
Sanat tarihçisi Howard Saalman'a göre, kilisenin sekizgen orta kısmı Floransa Cumhuriyeti'ni; "kolları" veya üç apsisi ise Kilise'yi (doğu), Guelfoları (güney) ve Floransa'yı mükemmel bir ticaret şehri haline getiren loncaları (kuzey) temsil eder.
Floransa’da katedralin inşası sürerken, 1367 yılında Arnolfo di Cambio’nun (yak. 1245-1310) orijinal tasarımına sadık kalınarak apsis tribünü tamamlanır. Ancak asıl problem bundan sonra başlar. 1413 yılında apsisin üzerine 13 metre yüksekliğinde devasa bir sekizgen kasnak (tambur) inşa edilince, üzerine yapılacak bir çatının mühendisliği iyice karmaşık hale gelir. Geleneksel yöntemlerin yetersiz kaldığı bu devasa boşluk, katedralin geleceği üzerine büyük tartışmaları da beraberinde getirir.
Kubbenin tasarımı için Opera di Santa Maria del Fiore 1418'de bir yarışma duyurur. Bu zorlu bir görevdir. Çünkü hem binanın geri kalanıyla uyum içinde olacak bir yapı tasarlanmalı hem de ortaya çıkacak devasa pratik ve mühendislik engellerinin nasıl aşılacağı düşünülmelidir. On sekiz mimarın katıldığı ve on yedi önerinin sunulduğu yarışma (Brunelleschi'ninkine ek olarak, Opera; Manno di Benincasa, Giovanni dell'Abbaco, Andrea di Giovanni, Giovanni di Ambrogio, Matteo di Leonardo, Lorenzo Ghiberti, Piero d'Antonio, Piero di Santa Maria a Monte, Bruno di ser Lapo, Leonarduzzo di Piero, Forzore di Nicola di Luca Spinelli, Ventura di Tuccio ve Matteo di Cristoforo, Bartolomeo di Jacopo ve Simone d'Antonio da Siena, Michele di Nicola Dini ve Giuliano d'Arrigo'nun tasarımlarını aldı) 1420 baharında sonuçlanır.
Antik Roma’nın İzinde: Brunelleschi’nin Pantheon’dan İlham Alan Dehası
Böylece insanlık tarihinin en büyük başyapıtlarından biri olan Floransa'daki Santa Maria del Fiore Katedrali'nin Kubbesi'nin hikayesi, 7 Ağustos 1420'de başlar. Filippo Brunelleschi ve Lorenzo Ghiberti, 16 Nisan 1420'de Kubbe'nin Provveditori'si (Sorumluları) olarak atanırlar. Onlara, şantiye şefi olarak görev yapacak ve resmen iki meslektaşına eşit sayılan üçüncü bir sorumlu, Battista di Franco katılır. Ancak 1425'ten itibaren ise şantiye tamamen Brunelleschi'nin kontrolüne geçer.
Brunelleschi mimariyi, Donatello ile birlikte Roma'ya yaptığı uzun seyahatler sırasında kendi kendine öğrenir. Orada klasik tapınakları ve Pantheon'un kubbesini inceler. Kendi kendini taşıyan bir kubbe inşa etmenin mümkün olduğu inancı, bu çalışma gezilerinde ortaya çıkar.
Katedral kubbesi, 45,5 metre iç çapa ve 54,8 metre dış çapa sahip dünyanın en büyük yığma kubbesidir. Dolayısıyla mimariye yönelik yeni bir yaklaşım gerektirir. İnşaat esnasında yeni makineler ve yeni yöntemler kullanılır.
Kubbeye içeriden baktığımızda, merkezinde hiçbir destek olmayan devasa bir açık alan görünür. Binaya dışarıdan baktığımızda ise aslında farklı bir kubbe görünür. Brunelleschi bunu "çift cidarlı" (double shell) olarak tasarlar. Yapısal işin çoğu iç cidar tarafından desteklenir. Bu cidar, sadece kendi kendini taşıması gereken dış cidardan çok daha kalındır. Ve bu iki katman arasında boşluk vardır. Tuğlalar kubbe yükseldikçe daha dengeli durmasını sağlayan "balıksırtı" (herringbone) örgü düzeni ile örülmüştür.
İskelelere korkuluklar ekler ve şantiyeyi rüzgârdan korumak için delikler açar. Brunelleschi'nin şantiye disiplinine verdiği önem, işçi güvenliği için aldığı aydınlatma önlemleri dikkat çekicidir. Ayrıca vinçler, makaralar ve boşlukta asılı duran döner vinçler gibi muazzam makineler tasarlar. Bu makineler o kadar dâhicedir ki, genç Leonardo da Vinci Floransa'ya geldiğinde onları hayranlıkla inceleyip defterlerine çizer.
Gotik’ten Rönesans’a Geçişin Sembolü: Brunelleschi ve Çift Cidarlı Kubbe
Kubbesi tamamen yuvarlak değil sekizgendir ve Gotik mimariyi andıran bir sivrilik vardır. Katedral bütünüyle geç ortaçağ Toskana-Romanesk üslubunda inşa edilmiştir.
Tabanında güzel bir Gotik katedral olan ama yukarı doğru çıktıkça Brunelleschi'nin klasik geleneğe olan ilgisinin görüldüğü bir yapıdır. Saf Gotik'ten uzaklaşıp bugün Rönesans olarak tanımlanan stile geçiş yapar.
Gotik mimari denince akla genellikle devasa vitraylar ve ışığın içeri girmesine izin veren "uçan payandalarla" (flying buttresses) çevrili Fransız katedralleri gelir. Ancak İtalya'daki Gotik mimari farklıdır. Bu katedralde görülen Toskana tarzı Gotik'tir. Tuğladan yapılmıştır fakat dışı farklı renkli mermerlerle, binanın yüzeyine hareket katan güzel geometrik tasarımlar ve desenlerle kaplıdır. Bu "polikromi" (çok renklilik), yani farklı renkli taşların kullanımı, antik Roma mimarisini anımsatır.
Ama yine de Fransız ve İngiliz katedrallerinden tanıdığımız bazı Gotik işaretler görülür. İnce uzun "lanset" pencereler ve küçük gül pencereler vardır. Bunların hepsi "Uluslararası Gotik"in bir parçasıdır.
Floransa o dönemde kendisini "Yeni Roma" olarak görür, bu yüzden antik Roma’ya yapılan bu göndermeler beklenen bir durumdur.
Floransa halkı, Brunelleschi'nin herhangi bir iç destek sistemi olmadan tuğladan devasa sekizgen bir kubbe inşa etme yeteneğinden çok etkilenir. Dolayısıyla Santa Maria del Fiore kubbesinin yıl dönümünü kutlamaları, Floransa'nın 'Yeni Roma' idealini ve sivil gururunu her yıl yeniden tazeleyen bir kolektif hafıza tazeleme ritüelidir.
Kaynakça:
Brunelleschi and the Dome of Florence: How to Make a City Proud, Leanne Jansen, leidenartsinsocietyblog
Julia Fiore, Decoding the Symbolism in Hans Holbein’s “Ambassadors”, Artsy.net
Filippo Brunelleschi, Dome of the Cathedral of Florence by Dr. Beth Harris and Dr. Steven Zucker, smarthistory.org
Brunelleschi's dome that stunned the world: history of the Renaissance masterpiece, By Federico Giannini, Ilaria Baratta, finestresullarte.info
Google Arts and Culture
Yorumlar